Bursa Turu: Ulu Cami'den Cumalıkızık'a

Bursa turu hakkında

Bursa turumuz, Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarını şehrin kendi yapıları üzerinden okumak isteyenler içindir. Rota, Bursa merkezindeki camileri, türbeleri ve hanları Uludağ'ın kuzey eteklerindeki Cumalıkızık köyüyle birleştirebilir; güncel durakları bize sorun.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Bursa, uzun bir kuşatmanın ardından 6 Nisan 1326'da Osmanlılara teslim edilmiş ve Orhan Gazi tarafından beyliğin merkezi yapılmıştır. UNESCO, "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" adıyla 2014'te Dünya Mirası Listesi'ne aldığı alanı, ilk Osmanlı başkentini kuran kentsel ve kırsal sistemin örneği olarak tanımlar. Şehir, ilk beş sultanın çoğu tepeler üzerinde kurdurduğu külliyelerin çevresinde büyümüştür.

Bu sayfa rotanın genel çerçevesini ve rotada görülebilecek yerleri anlatır. Gün gün program, çıkış tarihleri, ulaşım ve konaklama ayrıntıları ile katılım koşulları için bize ulaşın; güncel bilgiyi size doğrudan iletelim.

Rotada neler görülebilir?

Aşağıdaki yerler Bursa rotasının öne çıkan duraklarıdır. Hangi durakların güncel programda yer aldığını ve ziyaret sırasını bize sorabilirsiniz. Tarihî bilgiler TDV İslâm Ansiklopedisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı ve UNESCO kaynaklarına dayanır.

Ulu Cami

Kültür Portalı'na göre Ulu Cami, Yıldırım Bayezid zamanında 1396-1400 yılları arasında yapılmıştır; minber kapısı üzerindeki kitâbe bitiş tarihini 1399-1400 olarak gösterir. On iki büyük ayak üzerinde yükselen yirmi kubbeli cami, 55 × 69 metre ölçülerindedir. Ortadaki kubbenin üstü açık bırakılmış, bu açıklık son yıllarda camla kaplanmıştır; kubbenin altında bir şadırvan bulunur.

Caminin içi bir hat sergisini andırır. Kültür Portalı, duvarlarda 41 hattatın elinden çıkmış 192 yazı bulunduğunu belirtir. Ceviz ağacından, çivi ve tutkal kullanılmadan geçme tekniğiyle yapılmış minber de caminin en değerli parçalarındandır.

Koza Han ve Hanlar Bölgesi

Ulu Cami'den birkaç adım ötede, Bursa'nın tarihî ticaret merkezi başlar. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Koza Hanı, Ulu Cami ile Orhan Gazi İmareti arasında yer alır; inşası Mart 1490'da başlamış, 29 Eylül 1491'de açılmıştır. Kültür Portalı'na göre iki katlı hanın iç avlusunun ortasında sekiz ayak üzerine oturtulmuş bir köşk mescit, altında da şadırvan bulunur. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Koza Hanı maddesi, hana XIX. yüzyıla kadar İpek Hanı da denildiğini ve ipek tüccarlarından gümrük alan ipek emininin makamının burada bulunduğunu aktarır. Aynı ansiklopedinin Bursa maddesi ise ipek ticareti ve endüstrisini Bursa'daki refahın ana kaynağı olarak niteler.

Bursa Büyükşehir Belediyesi Alan Başkanlığı, Orhan Gazi Külliyesi yakınındaki Emir Han çevresinde gelişen Hanlar Bölgesi'nde siftah, pazarlık ve usta-çırak ilişkisi gibi geleneklerin bugün de sürdüğünü belirtir.

Osman Gazi ve Orhan Gazi türbeleri (Tophane)

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Bursa'nın eski iç kalesi, Osman Gazi ve Orhan Gazi türbeleriyle Hisar Meydanı'nı içine alır; Orhan Gazi'nin kale içinde yaptırdığı Bey Sarayı'nın bulunduğu yer bugün Tophane adıyla anılır.

Osman Gazi'nin türbesi, eski bir Bizans manastırının yuvarlak planlı şapelinin yerindedir ve "Gümüşlü Kümbet" olarak da bilinir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin aktardığı rivayete göre Osman Bey, kuşatma sırasında gördüğü bu kubbenin altına gömülmeyi istemiş; Orhan Bey de Bursa'yı aldıktan sonra bu isteği yerine getirmiştir. Ansiklopedi ayrıca yapının 1855 depreminde ağır hasar gördüğünü ve bugünkü türbenin Sultan Abdülaziz döneminde yaptırıldığını, kitâbesinin 1863 tarihli olduğunu belirtir. Osmanlı Devleti'nin ilk iki hükümdarının kabirlerini ziyaret etmek, rotaya anlamlı bir başlangıç noktası sağlar.

Yeşil Cami ve Yeşil Türbe

Çelebi Mehmed'in yaptırdığı Yeşil Külliye, adını cephelerini ve iç mekânlarını kaplayan yeşil ve turkuaz çinilerden alır. Kültür Portalı'na göre caminin mimarı Hacı İvaz Paşa'dır; iç duvarlar, tavanlar ve mahfiller çiniyle kaplıdır ve on metreyi aşan çini mihrap caminin en dikkat çeken bölümüdür.

Caminin karşısında, bir tepeciğin üzerindeki Yeşil Türbe'de Çelebi Mehmed yatar; türbede kızları, oğulları ve dadıları da gömülüdür. Kültür Portalı'na göre sekizgen gövdeli türbenin cepheleri turkuaz çinilerle kaplıdır. Bursa Alan Başkanlığı'na göre külliyenin medresesi bugün Türk İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmaktadır.

Emir Sultan Camii ve Türbesi

Asıl adı Şemseddin Muhammed olan Emir Sultan, Buhara'da doğmuş, Yıldırım Bayezid döneminde Bursa'ya gelmiş bir mutasavvıftır. TDV İslâm Ansiklopedisi en kuvvetli ihtimal olarak 1429'da vefat ettiğini aktarır. Kültür Portalı'na göre cami, Bursa'nın doğusunda Uludağ eteklerindeki bir tepede, Yıldırım Bayezid'in kızı ve Emir Sultan'ın eşi Hundi Hatun tarafından yaptırılmıştır. Avlunun kuzeyindeki sekizgen türbe 1868'de yenilenmiştir.

Emir Sultan semti Yeşil semtinin doğusunda olduğu için Yeşil Cami, Yeşil Türbe ve Emir Sultan aynı bölümde art arda gezilebilir.

Cumalıkızık

Kültür Portalı'na göre Cumalıkızık, Osmanlıların Bursa'da ilk yerleştikleri bölgelerdendir. Uludağ'ın kuzey eteklerindeki köylere "kızık" denmiş, topluca gidilip cuma namazı kılınan köye de Cumalıkızık adı verilmiştir. Köyde 180'i hâlâ kullanılan toplam 270 ev bulunur. Dar, parke taşlı sokaklar ve cumbalı evler Osmanlı dönemi kırsal konut dokusunu bugüne taşır.

UNESCO, Cumalıkızık'ı Orhan Gazi Külliyesi'ne gelir sağlamak amacıyla kurulmuş bir vakıf köyü olarak anar ve Bursa'daki vakıf köylerinin en iyi korunmuş örneği olarak tanımlar. UNESCO'ya göre köy, tarihî merkezin dışında kalan ve başkentin kırsaldan nasıl desteklendiğini gösteren sistemin tek kırsal bileşenidir.

Uludağ

Kültür Portalı'na göre Uludağ, kentin 36 kilometre güneyindedir ve en yüksek noktası 2.543 metredir. 1961'de millî park ilan edilen dağda 1933'ten bu yana kayak yapılmaktadır. Kış sporlarının yanı sıra yaz aylarında kamp, yürüyüş ve günübirlik gezi için de tercih edilir. Teleferik hattı Bursa'dan Kadıyayla üzerinden Sarıalan'a çıkar. Uludağ'ın güncel programda yer alıp almadığını bize sorabilirsiniz. Teleferik çalışma saatleri ve hava koşuluna bağlı değişiklikler için işletmenin güncel duyurularını kontrol edin.

Kimler için uygun?

• Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemini yerinde görmek isteyenler,
• Cami, türbe ve külliye ziyaretini tarihî çarşı ve köy dokusuyla birleştirmek isteyenler,
• Ailesiyle ya da küçük bir grupla kısa bir kültür gezisi planlayanlar,
• Çini, hat ve ahşap işçiliği gibi Osmanlı sanatlarını yerinde görmek isteyenler.

UNESCO'nun anlatımıyla Bursa'daki külliyelerin çoğu tepeler üzerindedir; Cumalıkızık'ın sokakları ise dar ve parke taşlıdır. Hareket kısıtlılığı olan bir yakınınızla katılacaksanız bunu kayıt öncesinde bize bildirin; yürüme gerektiren bölümleri birlikte değerlendirelim.

Mevsim ve planlama notları

Bursa her mevsim gezilebilir, ancak hava koşulları rotanın temposunu etkiler. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün 1927-2025 ölçümlerine göre Bursa'da en sıcak aylar temmuz ve ağustostur; bu aylarda ortalama en yüksek sıcaklık 31 °C civarındadır ve yağışlı gün sayısı en azdır. Aralık ve ocak ise yağışın en fazla olduğu aylardır.

• İlkbahar ve sonbahar: Açık havada yürüme ve Cumalıkızık gezisi için genellikle daha rahattır.
• Yaz: Gün ortası sıcağında açık alanda uzun süre kalmamaya dikkat edin; kapalı mekânları bu saatlere bırakmak işinizi kolaylaştırır.
• Kış: Uludağ karla kaplıdır; dağa çıkılacaksa kalın giysi ve kaymaz ayakkabı gerekir. Yol ve hava durumunu yolculuk öncesinde kontrol edin.
• Cuma ve bayram günleri: Camilerde cemaat yoğunluğu artar. Namaz vakitlerinde ziyaretin kısa bir süre beklemesi gerekebilir.

Bu bilgiler genel çerçevedir; turun süresi ve ziyaret sırası güncel programda belirtilir.

Hazırlık: kimlik, kıyafet ve sağlık

Kimlik belgesi

1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu'nun 2. maddesi, otel ve pansiyon gibi konaklama yerlerinin işleticilerine yerli veya yabancı herkesin kimlik kayıtlarını tutma yükümlülüğü verir. Bu yüzden konaklamalı bir turda T.C. kimlik kartınızı, yabancı uyruklu katılımcılar ise pasaportlarını yanlarında bulundurmalıdır. Mevzuat değişebilir; güncel metni resmî kaynaktan doğrulayınız.

Kıyafet ve ziyaret adabı

• Cami ve türbeler ibadet ve ziyaret yerleridir. Kadınlar için başörtüsü, herkes için omuz ve dizleri örten kıyafet uygundur.
• Camiye girerken ayakkabı çıkarılır; kolay çıkarılan ayakkabı ve temiz çorap işinizi kolaylaştırır.
• Namaz vakitlerinde cemaati rahatsız etmeyin; fotoğraf çekmeden önce görevlilere danışın.
• Parke taşlı sokaklar ve yokuşlar için rahat, kaymaz tabanlı ayakkabı tercih edin.

Sağlık

T.C. Sağlık Bakanlığı, aşırı sıcaklarda günün en sıcak saatlerinde (10.00-16.00) mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmamasını, açık renkli ve bol giysi ile geniş kenarlı şapka kullanılmasını ve susuzluk hissedilmese de gün boyu yeterli sıvı alınmasını önerir. Bakanlık; 65 yaş üstü kişileri, küçük çocukları, hamileleri ve kronik hastalığı olanları sıcaktan en çok etkilenen gruplar arasında sayar. Düzenli kullandığınız ilaçları ve reçetenizi yanınıza alın; özel sağlık durumunuz için hekiminize danışın.

Güncel program için bize ulaşın

Bursa turumuzun güncel programını, çıkış tarihlerini ve katılım koşullarını öğrenmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Sunduğumuz hizmetin çerçevesini hizmet kapsamı sayfasında, diğer rotaları turlar sayfasında bulabilirsiniz.

Bursa'yı Konya ile birlikte, durak durak anlatan Konya ve Bursa manevi kültür rotası yazımız Muradiye Külliyesi gibi ek durakları da içerir. Ziyaret saatlerini ve resmî duyuruları nereden kontrol edeceğinizi inanç turu öncesi resmî kaynak kontrol listemizde topladık. İstanbul'daki manevi duraklar için Fatih'te manevi bir gün yazımıza da göz atabilirsiniz.