Mekke'de Ziyaret Edilecek Yerler: Kâbe'den Hira'ya Rehber

Mekke'de nereleri ziyaret edebilirsiniz?

Mekke'de ilk ve en önemli durak, Kâbe'yi çevreleyen Mescid-i Haram'dır. Bunun dışında ziyaretçilerin en çok gördüğü yerler; ilk vahyin geldiği Hira Mağarası, hicret sırasında sığınılan Sevr Mağarası, Hz. Hatice'nin medfun olduğu Cennetü'l-Muallâ ve hemen yakınındaki Mescid-i Cin'dir. Bunlara hac menâsikinin yapıldığı Arafat, Müzdelife ve Mina ile Harem sınırında ihrama girilen Ten'îm, Ci'râne ve Hudeybiye eklenir.

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 2027 hac bilgilendirme broşürü, Başkanlık organizasyonunda Mekke'de Cin Mescidi, Cennetü'l-Muallâ Kabristanı, Nur Dağı (Hira Mağarası) ve Sevr Dağı'nın da aralarında bulunduğu yerlerin ziyaret edildiğini belirtir. Kafile programları organizasyona göre değişir. Programınızda hangi yerlerin olduğunu kafile yetkilinize sorun.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hac ve umre organizasyonları Diyanet İşleri Başkanlığı ve Başkanlıkla sözleşme imzalayan acentalar tarafından yürütülür. Güncel yetkili acenta listelerine Diyanet Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü (yeni sekmede açılır) sitesinden ulaşabilirsiniz. Genel çerçeve için umre rehberimize, ibadetin adımları için umre nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.

Ziyarete çıkmadan önce bilmeniz gerekenler

• Bu ziyaretler umrenin bir adımı değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefî mezhebinde umrenin şartı ihram, rüknü tavaftır; sa'y ve tıraş vaciptir. Hira, Sevr veya Cennetü'l-Muallâ ziyaretleri bu adımlara eklenmez. Bu ziyaretler, İslam'ın ilk yıllarını yerinde hatırlamak için yapılır.
• Kabir ve mescit adabı. Kabir ziyaretinde selam verilir ve dua edilir. Kabirlerin üzerine basılmaz, oturulmaz. Yüksek sesle konuşmaktan ve başkalarını rahatsız etmekten kaçınılır.
• Yerel uygulamalar değişebilir. Giriş saatleri, kapatılan bölümler ve ziyaret düzeni Suudi makamlarınca belirlenir. Yerindeki görevlilerin yönlendirmesine uyun.
• Sıcak ve yorgunluk. Açık alandaki ziyaretleri sabahın erken saatlerine ya da ikindiden sonraya planlayın. Yanınızda su ve güneşten koruyacak bir şey bulundurun. Ayrıntılar için kutsal topraklarda sağlık ve sıcak yazımıza bakabilirsiniz.
• Güvenlik. T.C. Dışişleri Bakanlığı'nın Suudi Arabistan'a gidecek vatandaşlara yönelik duyurusunu ve Cidde Başkonsolosluğu'nun duyurularını okuyun. Seyahat öncesi güncel uyarıyı kontrol edin.

Harem-i Şerif: ilk ve en önemli durak

Mescid-i Haram ve Kâbe

Kâbe, Mescid-i Haram'ın ortasında bulunan ve müslümanların kıblesi olan yapıdır. Kur'an'da bildirildiğine göre Hz. İbrâhim, oğlu Hz. İsmâil ile birlikte Kâbe'nin temellerini yükseltmiştir. Mescid-i Haram, Kur'an'da on beş yerde geçer ve bilinen en eski mesciddir (Âl-i İmrân 3/96). Hz. Peygamber onu, ibadet için yolculuk yapılmaya değer üç mescitten biri olarak anmıştır.

Görmeniz gerekenler: Tavaf, Kâbe'nin güneydoğu köşesinde ve yerden yaklaşık 1,5 m yükseklikte bulunan Hacerülesved hizasından başlar. Hacerülesved ile Kâbe kapısı arasındaki yaklaşık 2 metrelik bölüme Mültezem denir. Kuzeybatı duvarının önünde, yarım daire biçiminde alçak bir duvarla çevrili alan Hicr'dir (Hatîm). Tavaftan sonraki iki rekât namazın Makām-ı İbrâhim'in arkasında kılınması müstehap sayılır. Sa'y yapılan Safâ ile Merve arası, 1955 genişletmesiyle mescidin içine alınmıştır.

Ziyaret adabı: TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hacerülesved'e dokunup onu öpmek (istilâm) sünnettir. Kalabalıkta uzaktan el ile işaret etmek yeterlidir. Başkalarına zarar vermekten kaçınmak, taşa dokunmaktan önce gelir. Bu ölçü, Kâbe çevresindeki bütün kalabalık noktalar için iyi bir rehberdir.

Zamanlama: Cuma namazları, Ramazan ayı ve hac mevsimi mescidin en yoğun zamanlarıdır. Namaz vakitlerine yakın saatlerde girişler dolar. Vakitten epey önce gitmek yer bulmanızı kolaylaştırır.

Mekke'nin tarihî ve manevi mekânları

Hira Mağarası (Cebelinnur)

Hira, Mekke'nin kuzeydoğusunda, Kâbe'ye yaklaşık 5 km uzaklıktaki Cebelinnur'da (Nur Dağı) bulunur. Hz. Peygamber, Ramazan aylarında buraya çekilip tefekküre dalardı. 610 yılı Ramazan ayının son on gününde Alak suresinin ilk beş ayeti burada indirilmiştir. Dağın adının vahiy nurunun bu mağaraya inmesinden geldiği sanılır.

Mağara, gerçek bir mağaradan çok kaya blokları arasında kalmış, iki tarafı açık küçük bir boşluktur ve zirvenin yaklaşık 20 m aşağısındadır.

Ziyaret ipucu: Mağaraya doğal kayalardan oluşan yüksek basamaklarla çıkılır. TDV İslâm Ansiklopedisi, düşme tehlikesi nedeniyle girişin karşısındaki açıklığın taşlarla kapatıldığını aktarır. Kalp, tansiyon veya diz rahatsızlığınız varsa tırmanışı önceden hekiminizle konuşun. Dağı eteğinden görmek de anlamlı bir ziyarettir. Çıkacaksanız serin saatleri seçin, kaymayan ayakkabı giyin. Mağaranın önündeki dar alanda bekleyenlere sıra verin.

Sevr Mağarası

Sevr Mağarası, Mescid-i Haram'ın yaklaşık 4 km güneydoğusunda, Sevr Dağı'nın zirvesine yakın ve Mekke'ye bakan yamaçtadır. Hicret sırasında Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir burada üç gece gizlendi. Tevbe suresinin 40. ayeti bu olaya işaret eder. Ayette, Hz. Peygamber'in yol arkadaşına üzülmemesini, Allah'ın kendileriyle beraber olduğunu söylediği anlatılır. Üçüncü gecenin sabahı, 13 Eylül 622'de Medine'ye doğru yola çıkıldı.

Mağara, büyük bir kayanın altında kalan küçük, doğal bir boşluktur. Batıda dar, doğuda daha rahat geçilebilen iki girişi vardır.

Ziyaret ipucu: Tırmanış planlıyorsanız Hira için yazılan uyarılar burada da geçerlidir. Kafileyle gidiyorsanız ziyaretin dağ eteğinde mi, mağaraya kadar mı yapılacağını önceden öğrenin.

Cennetü'l-Muallâ

Cennetü'l-Muallâ (Hacûn), Harem-i Şerif'in yaklaşık 2 km kuzeyinde bulunan ve Câhiliye döneminden beri kullanılan Mekke mezarlığıdır. Hz. Peygamber'in eşi Hz. Hatice, dedesi Abdülmuttalib, amcası Ebû Tâlib ve atalarından Kusay burada medfundur.

Kanûnî Sultan Süleyman, 1543-44'te Hz. Hatice'nin kabri üzerine kubbeli bir türbe yaptırmıştı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre türbeler 1926'da yıkılmış, mezar taşları kaldırılmıştır. Alan bugün de mezarlık olarak kullanılır.

Ziyaret adabı: Selam verin, dua edin, kabirlerin arasında dikkatli yürüyün. Giriş saatleri ve ziyaretçi düzeni yerinde değişebilir, kapıdaki görevlilerin uyarılarına uyun.

Mescid-i Cin

Mescid-i Cin, Cennetü'l-Muallâ'nın yakınında, Harem'in yaklaşık 2 km kuzeyinde, şehre hâkim bir tepenin üzerindedir. Hz. Peygamber'in cinlere Kur'an okuduğu yer olarak anıldığı için bu adı almıştır. Gece bekçilerinin burada nöbet değiştirmesinden dolayı Mescidü'l-hares, bir rivayete dayanarak Mescid-i bey'a diye de anılır. İlk yapı 1700'de Mekke'ye gelen mimar İbrâhim Ağa tarafından yapılmıştır. Mescit 2000 yılında yer üstünde, minareli bir cami olarak yeniden inşa edilmiştir.

Ziyaret ipucu: Cennetü'l-Muallâ ile aynı bölgede olduğu için iki ziyareti birlikte planlayabilirsiniz.

Hac mekânları: Arafat, Müzdelife ve Mina

Bu üç alan, hac günlerinde menâsikin yapıldığı yerlerdir. Hac günlerinde bölgedeki ulaşım ve yürüyüş düzeni hac organizasyonuna göre planlanır. Haccın sırası için hac nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.

Arafat ve Cebelirahme

Arafat, Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda, Tâif dağ yolu üzerinde, dağlarla çevrili bir düzlüktür. Alanın tamamı Harem sınırının dışında, Hil bölgesindedir. Arafat vakfesi haccın rüknüdür. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre vakfe süresi içinde Arafat'ta hiç bulunmayanın haccı geçerli olmaz.

Arafat'ın kuzeyindeki granit tepe Cebelirahme'dir ve halk arasında "Arafat dağı" diye bilinir. Hz. Peygamber'in vakfeyi Cebelirahme'deki kayalıkların yanında yaptığı aktarılır. Ancak vakfe, Arafat'ın her yerinde yapılabilir. Batıdaki Nemire Mescidi'nin kıble tarafındaki yarısı Urene vadisinde, yani Arafat sınırının dışında kalır.

Ziyaret ipucu: Umre döneminde Arafat'ı görecekseniz açık alanda güneşe uzun süre maruz kalacağınızı hesaba katın. Cebelirahme'ye çıkmak bir ibadet şartı değildir. Kalabalıkta ve sıcakta tırmanmak yerine eteğinden ziyaret etmeyi düşünebilirsiniz.

Müzdelife

Müzdelife, Mina ile Arafat arasında yer alır. Doğu-batı uzunluğu yaklaşık 4.370 metredir. Hacılar Arafat'tan sonra buraya gelir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Müzdelife vakfesi mezheplerin çoğunluğunca vaciptir ve özürsüz terk edene ceza kurbanı gerekir. Vakfe yapılması müstehap olan tepe Kuzah'tır. Şeytan taşlamak için taşların burada toplanması da müstehap sayılır. Batı sınırındaki Muhassir vadisinin hızla geçilmesi tavsiye edilir.

Ziyaret ipucu: Hasta, yaşlı veya özel durumdaki hacılar için mezheplere göre farklı hükümler vardır. Kendi durumunuz için kafilenizin din görevlisine ya da müftülüğe danışın.

Mina, cemreler ve Hayf Mescidi

Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, Mescid-i Haram'ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusunda ve Harem sınırları içindedir. Mekke yönünden başlayarak büyük cemre (Akabe), orta cemre ve küçük cemre sıralanır. Hayf Mescidi, küçük cemrenin yakınında, Sâih dağının eteğindedir. Hz. Peygamber'in hac sırasında burada namaz kıldığı ve insanlara hitap ettiği aktarılır. Medineli müslümanlarla yapılan Akabe biatları, büyük cemrenin karşısındaki küçük bir vadide gerçekleşmiştir. Bey'a Mescidi de bu vadidedir.

Ziyaret ipucu: Hac döneminde bu bölgede uzun yürüyüşler olur. Diyanet'in 2027 hac broşürü, Başkanlık organizasyonunda Müzdelife ile şeytan taşlama alanı arasının yaklaşık 6 km, şeytan taşlama alanı ile Harem arasının yaklaşık 8 km yürüneceğini bildirir. Bu bilgi 2027 haccına aittir; değişebilir, resmî kaynaktan doğrulayınız. Yürüyüşe hazırlığı yola çıkmadan haftalar önce başlatın.

Harem sınırındaki mîkat mescitleri

Harem bölgesinde bulunanlar umre için ihrama girmek üzere Harem sınırının dışına, Hil bölgesine çıkar. TDV İslâm Ansiklopedisi bu amaçla kullanılan yerler olarak Ten'îm, Ci'râne ve Hudeybiye'yi anar. Mezheplerin görüşleri farklıdır. Kendi durumunuz için kafile din görevlinize veya müftülüğe danışın. İhram kuralları için ihram yasakları ve kadınlar için ihram yazımızı okuyabilirsiniz.

Ten'îm ve Mescid-i Âişe

Ten'îm, Mekke'nin kuzeybatısında, Kâbe'ye en yakın Harem sınırıdır ve Medine yönündedir. Mescid-i Haram'a uzaklığı 1901'deki bir ölçüme göre 6.148 metredir. Bugünkü yollarla bu mesafe yaklaşık 7-8 km'dir. Hz. Peygamber, Vedâ haccından sonra Hz. Âişe'nin umre için burada ihrama girmesini söylemiştir. Buradaki cami Mescid-i Âişe, Mescidü'l-umre ve Mescidü't-Ten'îm adlarıyla bilinir.

Ziyaret ipucu: Harem'e en yakın sınır olduğu için ulaşımı görece kolaydır. İhram hazırlığınızı yola çıkmadan tamamlayın.

Ci'râne

Ci'râne, Mekke ile Tâif arasındadır. Hz. Peygamber, Tâif kuşatmasından döndükten sonra Huneyn ganimetlerini burada dağıtmış, ardından burada ihrama girerek umre için Mekke'ye gitmiştir. Bu olayların hatırasını taşıyan bir mescit vardır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Şâfiîler ile bazı Mâlikî ve Hanbelî âlimler, Harem'de bulunanların ihram yerleri arasında Ci'râne'yi en faziletli sayar.

Ziyaret ipucu: Ci'râne, Ten'îm'den daha uzaktadır. Gidiş-dönüş süresini namaz vakitlerine göre planlayın.

Hudeybiye (Şümeysî)

Hudeybiye, Mekke'nin yaklaşık 17 km batısında, eski Cidde yolu üzerindedir. 14. yüzyıldan beri Şümeysî adıyla da bilinir ve Harem sınırını gösteren alemlerden biri buradadır. Hicretin 6. yılında (628) umre niyetiyle yola çıkan Hz. Peygamber ile Kureyş arasındaki Hudeybiye Antlaşması burada yapılmıştır. Bey'atürrıdvân da bu sırada gerçekleşmiştir. Kur'an, Fetih suresinde bu antlaşmayı "apaçık bir fetih" olarak anar. Ertesi yıl (7/629) Umretü'l-kazâ yapılmıştır.

Ziyaret ipucu: Hudeybiye, Harem'de bulunanların umre için ihrama girdiği yerlerden biridir. Tarihî önemini önceden okumak ziyareti daha anlamlı kılar.

Ziyaretlerinizi nasıl planlayabilirsiniz?

• Yönlere göre gruplayın. Cennetü'l-Muallâ ile Mescid-i Cin Harem'in kuzeyindedir. Hira kuzeydoğuda, Sevr güneydoğuda kalır. Mina, Müzdelife ve Arafat doğuya doğru sıralanır. Ten'îm kuzeybatıda, Hudeybiye batıdadır.
• Kafile programına bakın. Diyanet'in 2027 hac broşürüne göre Başkanlık organizasyonunda Mekke ve Medine'deki ziyaretler klimalı otobüslerle yapılır.
• Hac günlerindeki yol kapanmalarını hesaba katın. Aynı broşür, Mekke trafik komisyonunun yolları kapatması nedeniyle 05-15 Zilhicce 1448 (11-21 Mayıs 2027) tarihleri arasında otellerden Harem'e servis verilemeyeceğini bildirir. Bu bilgi değişebilir, resmî kaynaktan doğrulayınız.
• Bireysel ulaşımda dikkatli olun. Kafile dışında hareket edecekseniz lisanslı ulaşım seçeneklerini tercih edin, ücreti yola çıkmadan netleştirin. Otelinizin adını ve konumunu yanınızda bulundurun.
• Medine'ye geçişi önceden planlayın. Şehirler arası seçenekler için Mekke-Medine arası ulaşım, Medine'deki duraklar için Medine'de ziyaret edilecek yerler yazımıza bakabilirsiniz.